Obrona cywilna

Cele Obrony cywilnej

Obrona cywilna ma na celu ochronę ludności, zakładów pracy i urządzeń użyteczności publicznej, dóbr kultury, ratowanie i udzielanie pomocy poszkodowanym w czasie wojny oraz współdziałanie w zwalczaniu klęsk żywiołowych i zagrożeń środowiska oraz usuwaniu ich skutków.

Struktura i organizacja obrony cywilnej w Polsce.

Centralnym organem administracji rządowej w sprawach obrony cywilnej jest Szef Obrony Cywilnej Kraju. Szefa Obrony Cywilnej Kraju powołuje Prezes Rady Ministrów na wniosek ministra właściwego do spraw wewnętrznych. Szef Obrony Cywilnej Kraju podlega ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych.

Terenowymi organami obrony cywilnej są wojewodowie, starostowie, wójtowie lub burmistrzowie (prezydenci miast). Do zakresu działania szefów obrony cywilnej województw, powiatów i gmin należy kierowanie oraz koordynowanie przygotowań i realizacji przedsięwzięć obrony cywilnej przez instytucje państwowe, przedsiębiorców i inne jednostki organizacyjne oraz organizacje społeczne działające na ich terenie.

Podstawowymi jednostkami organizacyjnymi przeznaczonymi do wykonywania zadań obrony cywilnej są formacje obrony cywilnej. Formacje tworzą w drodze rozporządzenia ministrowie, a wojewodowie, starostowie, wójtowie lub burmistrzowie (prezydenci miast) – w drodze zarządzenia, uwzględniając w szczególności: skalę występujących zagrożeń, rodzaj formacji, ich przeznaczenie oraz stan osobowy i organizację wewnętrzną. Formacje obrony cywilnej mogą tworzyć także pracodawcy.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami w gminach i zakładach pracy tworzy się:

Formacje obrony cywilnej tworzy się w gminach i zakładach zatrudniających więcej niż 50 pracowników. W zakładach pracy zatrudniających mniej niż 50 pracowników, mogą być tworzone wspólne formacje dla kilku sąsiadujących ze sobą zakładów. Jeżeli jednak w zakładzie zatrudniającym poniżej 50 pracowników wytwarza się, magazynuje lub wykorzystuje do produkcji toksyczne środki przemysłowe, kierownicy, właściciele mają obowiązek powołać formacje, zdolne do samodzielnego działania ratowniczego w strefach bezpośredniego zagrożenia stwarzanego przez zakład pracy

Zadania obrony cywilnej w czasie pokoju:

  • planowanie przedsięwzięć w zakresie ochrony przed skutkami działań zbrojnych zarówno ludności,

jak i zakładów pracy i urządzeń użyteczności publicznej oraz dóbr kultury

  • wykrywanie zagrożeń i stwarzanie warunków do ostrzegania i alarmowania ludności
  • przygotowanie schronów i ukryć dla ludności oraz utrzymanie ich w gotowości do użycia
  • gromadzenie i przechowywanie indywidualnych środków ochronnych dla formacji obrony cywilnej i ludności
  • wyposażenie formacji obrony cywilnej w specjalistyczny sprzęt ratowniczy, przyrządy i aparaturę do wykrywania różnego rodzaju zagrożeń
  • systematyczne szkolenie w zakresie OC:
  • kadr kierowniczych administracji rządowej i samorządowej,
  • formacji OC
  • ludności w ramach powszechnej samoobrony
  • współdziałanie w zwalczaniu klęsk żywiołowych i zagrożeń środowiska, oraz usuwanie ich skutków

Decyzję o włączeniu sił obrony cywilnej do działań podejmują terenowi szefowie OC.

Zadania obrony cywilnej w czasie wojny:

  • organizuje ewakuację ludności, zaciemnianie i wygaszanie oświetlenia
  • organizuje i prowadzi akcję ratunkową, udziela pomocy medycznej poszkodowanym
  • organizuje pomieszczenia i zaopatrzenie dla poszkodowanej ludności
  • zaopatruje ludność w sprzęt i środki ochrony indywidualnej
  • prowadzi likwidację skażeń i zakażeń
  • pomaga w przywracaniu i utrzymaniu porządku w strefach dotkniętych klęskami
  • pomaga w budowie i odbudowie awaryjnych ujęć wody pitnej
  • pomaga w ratowaniu żywności i innych dóbr niezbędnych do przetrwania
  • udziela doraźnej pomocy w grzebaniu zmarłych.

 

Ewakuacja

Ewakuacja polega na planowym lub doraźnie zorganizowanym przemieszczeniu ludności z rejonów niebezpiecznych na inne tereny.

Ewakuacja jest zorganizowanym działaniem zmierzającym do usunięcia ze strefy zagrożonej ludzi, zwierząt i mienia. Ewakuacja jest działaniem, które można przewidzieć i przygotować się do niego poprzez:

– przystosowanie do jej wymagań odpowiednich dróg ewakuacyjnych (zachowanie odpowiedniej szerokości przejścia, oznakowanie, oświetlenie itd.),

– opracowanie wskazówek dotyczących postępowania (instrukcje), – przygotowanie niezbędnego sprzętu i wyposażenia (wory i rękawy ratownicze, linkowe aparaty ratownicze, nosze, wózki itp.)

Zbiorowe i Indywidualne Środki Ochrony

Do ochrony ludności obrona cywilna wykorzystuje zbiorowe i indywidualne środki ochrony.

Zbiorowe to:

  • budowle ochronne: schrony i ukrycia
  • ewakuacja ludności: planowa lub doraźna

 

Do indywidualnych środków ochrony zaliczamy

  1. środki ochrony dróg oddechowych
  • maski przeciwgazowe filtracyjne
  • maska przeciwgazowa filtracyjna dla rannego w głowę
  • środki ochrony przed skażeniami dla małych dzieci i niemowląt
  • maski izolacyjne
  • zastępcze środki ochrony dróg oddechowych
  1. środki ochrony skóry
  • płaszcze ochronne
  • odzież ochronna lekka
  • zastępcze środki ochrony skóry:
  1. fartuchy ochronne
  2. płaszcze i peleryny przeciwdeszczowe
  • kombinezony skórzane
  1. ubiory z folii metalizowanej
  2. buty gumowe, skórzane i z tworzyw sztucznych
  3. rękawice gumowe, skórzane i z tworzyw sztucznych
  • okulary ochronne
  • nakrycia głowy gumowe, skórzane i z tworzyw sztucznych

Najbezpieczniejszym sposobem ochrony przed zatruciem się toksycznymi środkami trującymi i gazami

bojowymi, jest użycie maski przeciwgazowej.

 

Produkty żywnościowe, płody rolne, pasza i woda muszą być odpowiednio zabezpieczone przed skażeniem środkami promieniotwórczymi, toksycznymi środkami trującymi i bojowymi środkami trującymi.

Sposoby ochrony są następujące:

  • zagwarantowanie odpowiednich warunków przechowywania,
  • przygotowanie odpowiednio wcześniej indywidualnych zapasów żywności nieskażonej,
  • zastosowanie odpowiednich opakowań.

Zapasy te winny być przechowywane w odpowiednio urządzonych oraz uszczelnionych pomieszczeniach.

 

W ochronie wody pitnej przed skażeniem uwzględnia się przede wszystkim:

  • przygotowanie indywidualnych zapasów wody nie skażonej,
  • zabezpieczenie źródeł poboru i ujęć wody.

 

Sygnały alarmowe i sposoby reagowania

Jednym z ważniejszych zadań Obrony Cywilnej jest ostrzeganie i alarmowanie ludności przed grożącym niebezpieczeństwem z powietrza oraz skażeniem promieniotwórczym i chemicznym.  Ma to na celu umożliwienia jej ukrycia się w przygotowanych pomieszczeniach ochronnych. Do ogłaszania (odwoływania) alarmów wykorzystuje się:

  • systemy alarmowe miast
  • centralną oraz regionalne rozgłośnie Polskiego Radia i ośrodki Telewizji Polskiej,
  • radiowęzły radiolinii przewodowej,
  • syreny nie włączone do miejskich systemów alarmowych
  • sygnały alarmowe przekazywane zastępczymi środkami alarmowymi (dzwony, syreny ręczne, gongi, buczki itp).

Pamiętaj, po usłyszeniu sygnału alarmowego należy działać szybko ale rozważnie i bez paniki.

Po usłyszeniu sygnału alarmu powietrznego:

  • Osoby znajdujące się w domu powinny:
    • ubrać się
    • wyłączyć wszystkie urządzenia elektryczne i gazowe oraz wygasić ogień w piecu
    • zamknąć okna i zabezpieczyć mieszkanie
    • zabrać dokumenty osobiste, zapas żywności, indywidualne środki ochrony przed skażeniami, środki opatrunkowe oraz w miarę potrzeb i możliwości latarkę elektryczną, koc, odbiornik radiowy (na baterie) itp.
    • zawiadomić o alarmie sąsiadów (mogli nie usłyszeć sygnału alarmowego)
    • pospiesznie udać się do najbliższego schronu lub ukrycia
  • Osoby znajdujące się w zakładzie pracy, szkole lub miejscu publicznym powinny:
    • przerwać pracę (wyłączyć maszyny i urządzenia), naukę, udział w imprezie, podróży
    • udać się do najbliższego schronu lub ukrycia
    • pomagać słabszym, chorym i ułomnym
    • podporządkować się ściśle poleceniom służb porządkowych Obrony Cywilnej
  • Prowadzący pojazdy mechaniczne lub konne powinni je zatrzymać.
    • pojazdy należy ustawić tak, aby nie blokowały ciągów komunikacyjnych i wejść do ukryć
    • obsługa pojazdów i pasażerowie udają się do najbliższego ukrycia
    • z pojazdów konnych należy wyprząść konie i uwiązać je za trwałymi osłonami

Pamiętaj, jeżeli nie będziesz miał możliwości ukrycia się w schronie, skryj się w zagłębieniu terenu lub za inną, trwałą osłoną.

 

 

Po usłyszeniu sygnału alarmu o skażeniach należy:

  • nałożyć indywidualne środki ochrony
  • udać się do najbliższego ukrycia i przebywać w nim do chwili odwołania alarmu

Po usłyszeniu uprzedzenia o zagrożeniu skażeniami lub zakażeniami należy:

  • sprawdzić posiadane indywidualne środki
  • sprawdzić zabezpieczenie posiadanych zapasów żywności, wody, paszy
  • sprawdzić szczelność przygotowanych pomieszczeń dla ludzi i zwierząt
  • jeśli nie ma innych zaleceń – udać się do pomieszczeń ochronnych
  • przestrzegać ogłaszanych zarządzeń oraz wykonywać polecenia organów Obrony Cywilnej

Po usłyszeniu sygnałów odwołania alarmu należy opuścić schron lub ukrycie.

Po usłyszeniu sygnału alarmu o skażeniach należy:

  • nałożyć indywidualne środki ochrony
  • udać się do najbliższego ukrycia i przebywać w nim do chwili odwołania alarmu

Po usłyszeniu uprzedzenia o zagrożeniu skażeniami lub zakażeniami należy:

  • sprawdzić posiadane indywidualne środki
  • sprawdzić zabezpieczenie posiadanych zapasów żywności, wody, paszy
  • sprawdzić szczelność przygotowanych pomieszczeń dla ludzi i zwierząt
  • jeśli nie ma innych zaleceń – udać się do pomieszczeń ochronnych
  • przestrzegać ogłaszanych zarządzeń oraz wykonywać polecenia organów Obrony Cywilnej

Po usłyszeniu sygnałów odwołania alarmu należy opuścić schron lub ukrycie.

 

Zagrożenia naturalne

Ich występowanie powoduje konieczność uprzedzania ludności o groźbie pojawienia się niebezpieczeństwa oraz podejmowania niezbędnych działań zapobiegawczych i obronnych.

W zależności od rodzaju zagrożenia i jego zakresu, uruchamia się działające rutynowo służby lub mobilizuje się większe siły, niezbędne do akcji ratunkowej.

Trzęsienia ziemi – wstrząsy skorupy ziemskiej wywołane przemieszczeniami mas skalnych w jej głębi, wybuchami wulkanów, zapadaniem się stropów podziemnych jaskiń krasowych itp. Zagrożenie to w małym stopniu występuje w Polsce.

Powodzie – zalanie przez wodę terenów nisko położonych, zwykle nadbrzeżnych, w wyniku wezbrania rzek po dużych opadach deszczu, w czasie roztopów itp. Powodują liczne ofiary w ludziach i wyrządzają olbrzymie straty gospodarcze.

Burze – gwałtowne zakłócenia równowagi atmosferycznej. Połączone z silnym wiatrem, grzmotami i piorunami oraz obfitymi opadami są przyczyna śmierci ludzi i szkód w budownictwie, komunikacji, łączności, rolnictwie.

Mgły – to zawiesiny mikroskopijnych kropelek wody, unoszące się nisko nad ziemia w postaci lekkiego obłoku, powstałe na skutek skroplenia oziębionej pary wodnej zawartej w atmosferze ziemskiej. Zmniejszając widoczność poniżej jednego kilometra, stają się przyczynami katastrof samolotów, statków i samochodów.

Mrozy – to temperatury powietrza poniżej 0 st. C mogące spowodować odmrożenia, a nawet zamarznięcia ludzi, trudności w komunikacji i gospodarce.

Deszcze i śnieżyce – to opady atmosferyczne w postaci kropel wody lub śniegu; obfite i długotrwałe, wraz z wiatrami lub mrozami, mogą by przyczyna zatopień lub zasp paraliżujących komunikację, łączność, zaopatrzenie. Mogą też powodować ofiary w ludziach.

Pożary (susze, zjawiska biologiczne) – to zjawiska przyrody, prowadzące do naruszenia normalnego życia, stanowiące zagrożenia dla ludzi i ich mienia, powodujące zakłócenia w funkcjonowaniu gospodarki, transportu, łączności.

Klęski żywiołowe – zjawiska przyrody, prowadzące do naruszenia normalnego życia, stanowiące zagrożenia dla ludzi i ich mienia, powodujące zakłócenia w funkcjonowaniu gospodarki, transportu, łączności.

 

Zagrożenia pożarowe

Obrona Cywilna w takiej sytuacji polega na:

  • zapobieganiu możliwości powstania pożaru
  • przeciwdziałaniu rozprzestrzeniania się ognia
  • gaszeniu go i wykonywaniu pomocniczych działań ratowniczych.

 W gminach i sołectwach prowadzeniem prac gaśniczo-ratunkowych  zajmują się specjalne oddziały i pododdziały przeciwpożarowe, oparte głównie na strukturach ochotniczych straży pożarnych.

W miarę możliwości prace te mogą też prowadzić inne formacje obrony cywilnej, pod kierunkiem PSP lub OSP.


Obejmują one:

  • ewakuację osób zagrożonych i poszkodowanych
  • ewakuację mienia z obiektów z rejonów objętych akcją gaśniczo-ratunkową
  • udzielanie poszkodowanym pomocy medycznej
  • utrzymanie porządku w rejonach akcji gaśniczej
  • prowadzenie niezbędnych prac zabezpieczających

 

Zagrożenia techniczne

 

Należą do nich:

 

Katastrofy drogowe
Postępująca motoryzacja, ciągła rozbudowa sieci dróg i różnorodność przewożonych ładunków potęgują zagrożenia towarzyszące katastrofom i wypadkom drogowym. Powszechność motoryzacji nakłada na obywateli obowiązek znajomości podstawowych zasad i czynności do wykonania w razie zaistnienia takiej sytuacji.

Katastrofy budowlane
Najczęściej powodują je wybuchy gazu, obsunięcia stropów, nadwyrężenia ważnych elementów konstrukcyjnych budynków oraz tąpnięcia.

Skażenia promieniotwórcze
Wypadki radiologiczne mogą zdarzyć się wszędzie tam, gdzie są używane, magazynowane lub transportowane materiały radioaktywne (elektrownie jądrowe, szpitale, laboratoria badawcze, zakłady przemysłowe, drogi, linie kolejowe oraz w stocznie).

Uwolnienie niebezpiecznych środków chemicznych
Najczęstszą tego przyczyną są awarie i katastrofy w obiektach przemysłowych, wypadki cystern, rozszczelnienia rurociągów przemysłowych, katastrofy morskich statków transportowych i tankowców.

Awarie sieci energetycznych
Poważne uszkodzenia sieci energetycznych, skutkujące długotrwałą przerwą w dostawie energii.

Awarie instalacji ciepłowniczych
Podczas przesyłania nośników ciepła, na odległość (np. gorącej wody lub pary), może nastąpić gwałtowne rozszczelnienie instalacji ciepłowniczej.

Zagrożenia sanitarno – epidemiologiczne
Mogą wystąpić w wyniku uszkodzenia instalacji sanitarnych, nie stosowania prawidłowych technik składowania odpadów, skażenia terenu, ujęć wody, studni, powodzi lub przedostania się ścieków do ujęć wody.
Epidemie – to masowe szerzenie się określonej choroby, zwłaszcza zakaźnej w zbiorowisku ludzkim w określonym czasie na obszarze, na którym choroba o tym samym nasileniu w poprzednich latach nie występowała.

 

Zagrożenia terrorystyczne

 

Według definicji terroryzm to bezprawne użycie, lub groźba użycia przemocy wobec osoby lub mienia, celem zastraszenia rządu lub społeczeństwa.  Często służy osiągnięciu politycznych, religijnych lub ideologicznych korzyści.

Najczęściej kojarzonym celem terrorysty jest anonimowy tłum ludzi a narzędziem – bomba lub samochód pułapka.

 

O bioterroryzmie mówimy wówczas, gdy miejsce klasycznej broni zajmują czynniki biologiczne, którymi mogą być toksyny, grzyby, bakterie chorobotwórcze i wirusy.

Mogą one być przenoszone za pomocą klasycznej broni (pociski rakietowe, bomby) pojemników lub przesyłek listowych. Jednak ich rozprzestrzenianiu mogą także służyć wcześniej zarażeni, naturalni nosiciele (np. owady, które przenoszą drobnoustroje bezpośrednio na ludzi, wodę bądź żywność).

Bezobjawowi nosiciele danej choroby zakaźnej są w stanie łatwo przemieszczać się na duże odległości.

 

Terroryzm stosowany w cyberprzestrzeni nazywany jest cyberterroryzmem i polega z kolei na celowym zakłóceniu interaktywnego, zorganizowanego obiegu informacji w sieci.
Typowymi celami ataków cyberterrorystycznych są systemy kontroli lotów, infrastruktury bankowe, elektrownie lub systemy dostarczania wody.
Wraz ze wzrostem ilości informacji i usług przenoszonych do sieci informatycznych rośnie ryzyko ataku mającego na celu ich zakłócenie, zniszczenie lub zablokowanie dostępu. Atak ten może być zainicjowany z dowolnego miejsca na świecie